Đất rừng sản xuất là gì? Quy định mới nhất về xây nhà, chuyển nhượng, thế chấp

Đất rừng sản xuất là gì?

Theo khoản 4 Điều 5 Luật Lâm nghiệp 2017, rừng sản xuất là loại rừng được sử dụng chủ yếu để cung cấp lâm sản; sản xuất, kinh doanh lâm, nông, ngư nghiệp kết hợp; du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; cung ứng dịch vụ môi trường rừng.

Phân loại đất rừng sản xuất

Đất rừng sản xuất được phân loại thành:

- Rừng sản xuất là rừng tự nhiên: Gồm có rừng tự nhiên và rừng được phục hồi bằng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên

- Rừng sản xuất là rừng trồng: Gồm rừng trồng bằng vốn ngân sách nhà nước, rừng trồng bằng vốn chủ rừng tự đầu tư.

Căn cứ theo Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư 09/2024/TT-BTNMT, đất rừng sản xuất có ký hiệu là RSX, đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên thì được ký hiệu là RSN.

Hạn mức giao đất rừng sản xuất

​
Hạn mức sử dụng đất rừng sản xuất được quy định cụ thể, đặc biệt đối với hộ gia đình và cá nhân, nhằm đảm bảo quản lý tài nguyên đất đai hiệu quả và tránh tập trung đất đai quá mức. Hạn mức giao đất rừng sản xuất được quy định mới nhất tại Luật Đất đai năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) như sau:

1. Đối với hộ gia đình và cá nhân

Hạn mức này áp dụng cho đất rừng sản xuất là rừng trồng được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, theo quy định tại Luật Đất đai năm 2024.

- Hạn mức giao đất lần đầu: Mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp được Nhà nước giao đất rừng sản xuất với hạn mức không quá 30 héc-ta (ha).

- Hạn mức giao thêm đất: Trường hợp hộ gia đình, cá nhân được giao thêm đất nông nghiệp do có nhu cầu, hạn mức giao thêm này sẽ không quá 25 héc-ta (ha).

Lưu ý quan trọng: Nếu hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu sử dụng vượt quá hạn mức được Nhà nước giao đất không thu tiền, phần diện tích vượt hạn mức đó sẽ được Nhà nước cho thuê đất (thu tiền thuê đất).

2. Đối với tổ chức kinh tế

Đối với các tổ chức kinh tế (doanh nghiệp) được Nhà nước cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư phát triển rừng sản xuất, không áp dụng hạn mức tối đa cố định như đối với cá nhân.

• Diện tích đất cho thuê sẽ được xác định căn cứ vào Dự án đầu tư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
• Dự án này phải đảm bảo sự phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch lâm nghiệp đã được phê duyệt.

Chế độ sử dụng đất rừng sản xuất

Chế độ sử dụng đất rừng sản xuất được phân loại dựa trên nguồn gốc của rừng (rừng tự nhiên và rừng trồng), điều này quyết định hình thức giao đất và quyền lợi, nghĩa vụ đi kèm.

1. Đối với rừng sản xuất là rừng tự nhiên

Rừng tự nhiên được coi là tài sản quốc gia cần được bảo vệ nghiêm ngặt, do đó chế độ sử dụng đất tập trung vào nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

- Giao đất cho tổ chức

• Đối tượng: Các tổ chức được Nhà nước giao đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên để quản lý, bảo vệ và phát triển theo quy định (Khoản 33 Điều 2 Nghị định 01/2017/NĐ-CP).
• Hình thức: Thường là giao đất không thu tiền sử dụng đất.

- Giao đất cho cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư

• Đối tượng: Cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư đang sinh sống tại khu vực rừng sản xuất là rừng tự nhiên chưa có tổ chức quản lý và có nhu cầu, khả năng bảo vệ, phát triển rừng.
• Hình thức: Được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất.
• Mục đích sử dụng: Chủ yếu để bảo vệ, phát triển rừng và được phép kết hợp khai thác các lợi ích khác theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng (như thu thập lâm sản ngoài gỗ, du lịch sinh thái).

2. Đối với rừng sản xuất là rừng trồng

Rừng trồng có mục đích chủ yếu là sản xuất lâm nghiệp và được áp dụng hạn mức sử dụng đất rõ ràng (Khoản 2 Điều 135 Luật Đất đai 2013).

- Đối với hộ gia đình, cá nhân

• Hạn mức giao đất: Nhà nước giao đất rừng sản xuất là rừng trồng cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp với hạn mức không quá 30 héc-ta (ha) để sử dụng vào mục đích sản xuất lâm nghiệp.
• Hình thức vượt hạn mức: Đối với diện tích đất rừng sản xuất mà hộ gia đình, cá nhân sử dụng vượt hạn mức quy định, phần diện tích vượt đó phải chuyển sang thuê đất.

- Đối với tổ chức kinh tế và đối tượng khác

• Đối tượng: Tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
• Mục đích: Để thực hiện dự án đầu tư trồng rừng.
• Hình thức: Được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất (tùy thuộc vào dự án và quy định pháp luật).

3. Sử dụng đất chưa có rừng

Trong tất cả các trường hợp được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất rừng sản xuất là rừng trồng, người sử dụng đất được quyền sử dụng diện tích đất chưa có rừng để trồng rừng hoặc trồng cây lâu nhằm khai thác hiệu quả đất đai.

Quy định về xây nhà, chuyển nhượng, thế chấp

1. Quy định về xây nhà (xây dựng công trình) trên đất rừng sản xuất

Đất rừng sản xuất thuộc nhóm đất nông nghiệp, do đó việc xây dựng các công trình trên đất này bị hạn chế nghiêm ngặt, đặc biệt là nhà ở.

- Xây dựng Nhà ở

• Đất rừng sản xuất không được phép xây dựng nhà ở (nhà để ở, nhà kiên cố) vì không đúng mục đích sử dụng đất đã được Nhà nước giao/cho thuê.
• Việc xây nhà ở trên đất rừng sản xuất là hành vi vi phạm pháp luật đất đai và có thể bị xử phạt, buộc tháo dỡ và khôi phục hiện trạng ban đầu.

- Xây dựng công trình phục vụ lâm nghiệp

Người sử dụng đất RSX được phép xây dựng các công trình phục vụ trực tiếp cho mục đích sản xuất lâm nghiệp, bảo vệ rừng hoặc kinh doanh du lịch sinh thái đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt:

• Công trình lâm nghiệp: Nhà tạm, lán trại, chòi canh để bảo vệ rừng, kho chứa lâm sản, đường lâm nghiệp.
• Công trình dịch vụ: Các công trình phục vụ kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, phải tuân thủ nghiêm ngặt Quy hoạch chi tiết của dự án đầu tư và chỉ được phép xây dựng trên diện tích đất đã được cho phép kết hợp sử dụng (chuyển sang đất phi nông nghiệp trong phạm vi dự án).

- Điều kiện chuyển mục đích để xây nhà ở

Để xây dựng nhà ở hợp pháp, bắt buộc phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất từ đất RSX sang đất ở (đất thổ cư).

• Việc này chỉ được thực hiện nếu: Phù hợp với Quy hoạch, Kế hoạch sử dụng đất cấp huyện đã được phê duyệt và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép (UBND cấp tỉnh hoặc cấp huyện).
• Thủ tục này rất khó khăn và thường chỉ được chấp thuận đối với một phần diện tích nhỏ, nằm ven ranh giới, không ảnh hưởng đến mục đích bảo vệ và phát triển rừng.

2. Quy định về chuyển nhượng quyền sử dụng đất rừng sản xuất

Quyền chuyển nhượng chủ yếu áp dụng cho đất rừng sản xuất là rừng trồng của hộ gia đình, cá nhân.

- Điều kiện chuyển nhượng

• Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu rừng (Sổ đỏ/Sổ hồng).
• Đất không có tranh chấp, quyền sử dụng đất không bị kê biên để bảo đảm thi hành án.
• Đang trong thời hạn sử dụng đất (tối đa 50 năm).

- Hạn mức nhận chuyển nhượng

Pháp luật quy định hạn mức nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp (bao gồm cả đất RSX là rừng trồng) để tránh việc tập trung đất đai quá mức:

• Hạn mức tối đa: Cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp được nhận chuyển nhượng không quá 15 lần hạn mức giao đất nông nghiệp cho cá nhân tại địa phương.
• Cụ thể: Nếu hạn mức giao đất RSX ban đầu là 30 ha, thì hạn mức nhận chuyển nhượng tối đa là: $30 \text{ ha} \times 15 = 450 \text{ ha}$.

Lưu ý: Việc chuyển nhượng phải được công chứng, chứng thực và đăng ký biến động đất đai theo quy định.

- Đối với rừng tự nhiên: Rừng sản xuất là rừng tự nhiên được giao cho hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư để bảo vệ và phát triển thường không có quyền chuyển nhượng mà chỉ được thực hiện các quyền gắn liền với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng.

3. Quy định về thế chấp quyền sử dụng đất rừng sản xuất

Quyền thế chấp cũng chủ yếu áp dụng cho đất rừng sản xuất là rừng trồng đã được cấp Giấy chứng nhận.

- Đối tượng thế chấp

Người sử dụng đất RSX được phép thế chấp (vay vốn) quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (như cây trồng, công trình lâm nghiệp) tại các tổ chức tín dụng được phép hoạt động tại Việt Nam.

- Điều kiện Thế chấp

• Phải có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu rừng.
• Đáp ứng đầy đủ các điều kiện khác về chuyển nhượng (đất không tranh chấp, còn thời hạn sử dụng...).

Đất rừng sản xuất được coi là một loại tài sản có giá trị và có thể được giao dịch, thế chấp để phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh của người sử dụng đất, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt mục đích phát triển và bảo vệ tài nguyên rừng.